Erzurum'da cephe ve güneş: güneye bakan daire ne kazandırır?

Güneye bakan daire ne kazandırır?

Güneye bakan daire, kışın günün büyük bölümünde doğrudan güneş alır. Güneş kış aylarında gökyüzünde alçaktan geçtiği için ışık pencereden odanın derinlerine kadar uzanır ve camdan giren güneş odayı bir miktar ısıtır. Kışı uzun bir şehirde bu; daha aydınlık odalar, öğle saatlerinde ılık bir pencere önü ve gündüzleri biraz daha az ısıtma ihtiyacı demektir.

Yazın durum değişir. Güneş yazın yüksekten geçer; güney cephesine tepeden vurur ve balkonun ya da saçağın gölgesi camın büyük kısmını korur. Yazın en çok ısınan cepheler çoğu zaman batıya bakanlardır, çünkü akşamüstü güneşi alçaktan ve doğrudan gelir. Kışın daha çok güneş alması, yazın ise görece kolay gölgelenmesi güney cephesini soğuk iklimlerde aranan bir cephe yapar.

Yine de "güneye bakan daire" tek başına bir hüküm değildir. Kazancın ne kadar olacağı dairenin katına, önündeki binalara, pencerelerin büyüklüğüne ve odaların plandaki yerine bağlıdır.

Dört yön, dört ayrı gün

Bir dairenin günü, pencerelerinin baktığı yöne göre şekillenir. Doğuya bakan odalar güneşi sabah alır; kahvaltı saatinde mutfağı ya da yatak odasını aydınlatır, öğleden sonra gölgede kalır. Batıya bakan odalar güneşi öğleden sonra ve akşam alır; kışın akşamüstü gelen sıcaklık hoştur, yazın ise günün en sıcak saatlerinde güneş içeridedir.

Kuzeye bakan odalar doğrudan güneşi çok az görür. Işıkları gün boyu yumuşak ve eşittir; bu yüzden çalışma odası ya da uzun süre ekrana bakılan bir oda için sevilir. Kışın en serin taraf orasıdır, ama iyi yalıtılmış ve dengeli ısıtılan bir binada bu fark büyük ölçüde kapanır.

Çoğu bina tam olarak dört ana yöne oturmaz. Güneydoğuya bakan bir cephe sabahtan öğleye, güneybatıya bakan bir cephe öğleden akşama güneş alır; ikisi de güneyin kıştaki üstünlüğünün bir kısmını taşır. Konuşurken "güney cephe" denildiğinde çoğu zaman salonun baktığı yön kastedilir; yatak odalarının ve mutfağın nereye baktığı ayrı bir sorudur.

Odaların plandaki yeri bu yüzden en az cephe kadar önemlidir. Gündüz en çok vakit geçirilen salonun güneşi alması, yatak odalarının sabah ışığına ya da serin bir cepheye bakması, mutfağın gün içinde aydınlık olması gibi tercihler aynı yöndeki iki daireyi birbirinden çok farklı kılabilir. Mimarın planı çizerken yaptığı seçim, dairenin yönünü günlük hayata çevirir.

Yön tek başına karar vermez

Cephenin yönü, dairenin diğer özellikleriyle birlikte anlam kazanır. Alt katlarda karşıdaki bir bina ya da ağaçlar kışın alçak güneşi kesebilir; aynı yöne bakan daire üst katta gün boyu güneş alırken alt katta öğleden sonra gölgede kalabilir. Katlar arasındaki farkı kaçıncı kat yazısında anlattık.

Köşe dairenin iki ya da üç cephesi vardır; güneşi günün farklı saatlerinde farklı odalardan alır, ama dış duvarı da daha uzundur. Bu dengeyi köşe daire mi, ara daire mi yazısında ele aldık. Tek cepheli bir dairede ise bütün odalar aynı yöne baktığı için o yön daha da belirleyici olur.

Balkon ve saçak da güneşin içeri girişini değiştirir. Derin bir balkon yazın yüksek güneşi keser, kışın alçak güneşin odaya girmesine çoğu zaman izin verir; kapalı ya da camla çevrilmiş bir balkon ise içerideki odanın ışığını azaltabilir. Aynı yöne bakan iki dairenin günü, önlerindeki balkonun biçimi yüzünden farklı geçebilir.

Manzara ve sokak da hesaba girer. Güneye bakan cephe kalabalık bir caddeye açılıyorsa, sessiz bir avluya bakan kuzey cephesi yatak odaları için daha rahat olabilir. Pencerenin kendisi de önemlidir: güneyde geniş bir cam ışık ve güneş ısısı getirir, ama camın ısı yalıtımı zayıfsa aynı cam geceleri ısı kaybettirir. Duvarın ve pencerenin soğuk iklimdeki rolünü ısı yalıtımı yazısında anlattık.

Evinizde nerede karşınıza çıkar?

Dairenin yönü mimari planda yazar: planın bir köşesinde kuzeyi gösteren bir ok bulunur. Ok bulunduktan sonra salonun, yatak odalarının ve mutfağın pencerelerinin hangi yöne baktığı plandan okunur. Bitmiş bir daireyi sabah ve öğleden sonra ayrı ayrı görmek, planın anlatamadığı gölgeleri de gösterir.

Daire kâşifimizde her dairenin cepheleri ve baktığı yön "Yön ve manzara" satırında ayrı ayrı yazar. Sue Park Suites'in kâşifinde blokların ön cepheleri güneybatıya, arka cepheleri kuzeydoğuya bakıyor; köşe dairelerin üçüncü cephesi kuzeybatıya ya da güneydoğuya açılıyor. New Boulevard'ın kâşifinde dairelerin ana cepheleri batı-kuzeybatıya ya da doğu-güneydoğuya, köşe dairelerin yan cepheleri güney-güneybatıya ya da kuzey-kuzeydoğuya bakıyor.

Erzurum'da

Erzurum'un kışı uzun ve soğuktur; güneşli kış günleri ise soğuk ama parlak geçer ve yerde uzun süre kalan kar ışığı yansıtır. Güneye bakan balkonlarda ve pencere önlerinde kar daha çabuk erir, kuzey taraflarında ise daha uzun kalır. Böyle bir iklimde güneşi içeri alan cepheler kış aylarında ev içindeki gündelik hayatı belirgin biçimde değiştirir. Ama binanın yalıtımı, pencereleri ve ısıtması yeterli değilse yön tek başına bu farkı yaratmaz; iyi bir cephe ancak iyi bir binada işe yarar. Semtlerin konumunu ve şehrin genel yapısını Erzurum semt rehberinde bulabilirsiniz.

Ev bakarken müteahhide sorulacak sekiz soruyu ve devam eden projelerimizi aşağıda bulabilirsiniz.