Radye temel nedir, hangi zeminde kullanılır?

Radye temel ne demek?

Radye temel, binanın bütün oturduğu alana tek parça dökülen kalın bir betonarme plaktır. Bina bu plağın üstüne oturur, plak da binanın ağırlığını zemine geniş bir alan üzerinden aktarır. Yük geniş alana yayılınca zemine düşen basınç azalır ve binanın farklı noktalarının farklı miktarda oturması önlenir. Plağın kalınlığı binanın yüküne ve zemine göre hesaplanır; içinde genellikle altta ve üstte iki kat donatı ızgarası bulunur.

Diğer temel türlerinden farkı

Temelin görevi her zaman aynıdır: binanın yükünü zemine aktarmak. Yöntemi değişir:

• Tekil temel: her kolonun altında ayrı bir beton blok.
• Sürekli (şerit) temel: kolon sıralarının altında uzanan beton kirişler.
• Radye temel: binanın altının tamamını kaplayan tek plak.

Tekil ve sürekli temel, sağlam ve her yerinde aynı özellikte bir zeminde, yükü az binalarda yeterli olabilir. Zemin zayıf ya da karışıksa, yükler büyükse kolonların altındaki ayrı temeller büyüyüp birbirine yaklaşır; o zaman tek bir plak daha uygun hâle gelir.

Hangi zeminde kullanılır?

Kararı statik projeyi hazırlayan mühendis, zemin etüdünün sonuçlarına göre verir. Etüt, sondajla zeminin katmanlarını, taşıma gücünü ve yeraltı suyunu ortaya koyar. Radye temel genellikle şu durumlarda öne çıkar:

• zeminin taşıma gücü düşükse ya da katmanlar yer yer değişiyorsa,
• bina yüksek ve ağırsa,
• bodrum ya da kapalı otopark katı varsa ve yeraltı suyu bekleniyorsa.

Etüt, binanın zamanla ne kadar oturacağını da tahmin eder. Radye temel, bu oturmanın binanın her köşesinde yaklaşık aynı kalmasına yardım eder; asıl zarar, bir köşenin ötekinden fazla oturmasından gelir.

Zemin etüdünü ev bakarken nasıl soracağınızı Ev alırken sayfamızda anlattık; plağın içindeki çeliği donatı yazısında.

Evinizde nerede karşınıza çıkar?

Bitmiş binada temel görünmez. Radye temelli binalarda bodrumun ya da otopark katının zemini çoğu zaman bu plağın üstüdür. Bodrum duvarlarındaki nem lekesi ya da zeminde ilerleyen bir çatlak, temelin ve su yalıtımının sorulması gereken işaretleridir. Plak suyla temas ettiği için altına ve kenarlarına su yalıtımı yapılır; bu katman beton döküldükten sonra bir daha görülmez, bu yüzden yapım sırasında kontrol edilir.

Erzurum'da

Soğuk bölgelerde temel, zeminin kışın donduğu derinliğin altına oturtulur; yoksa donup çözülen zemin temeli kaldırıp indirebilir. Erzurum'da bu derinlik ılık şehirlere göre fazladır ve temel tasarımında hesaba katılır. İlkbaharda eriyen karın zemine sızması yeraltı suyunu yükseltebilir; temel çevresinde drenaj bu yüzden önemlidir.

Terimlerin bir projede nasıl yer aldığına bakmak isterseniz, aşağıdan devam eden projelerimize ve daire kâşifine geçebilirsiniz.